Door Toine Nagel | Linker hersenhelft, rechter hersenhelft… In het onderwijs, hersenwetenschappen, ‘inspirerend leiderschap’, cultuur-veranderingsprocessen én in de creatieve hoek is de werking van onze hersenen iets waarover mensen niet uitgepraat raken.

De aanleiding:
Het is niet mijn natuur om te zeggen ‘zo is het’. Het is mijn natuur om behalve de kennis ook de zienswijzen, ervaringen en inzichten aan te reiken: Heb je hieraan gedacht? Heb je het zo wel eens bekeken? Wat nou als…? Enzovoort.

Studenten en opdrachtgevers die liever niet nadenken zullen mijn manier van kennisoverdracht als vermoeiend ervaren. Voor diegenen die wél na willen denken is mijn manier prettig.

Ik zeg dus vrijwel nooit ‘zo is het’. Het begrip ‘is’ dat is voor mij; een perceptie van een waarheid.

Laat ik proberen om dat nu eens ‘tastbaar’ te maken. Kijkt u eens naar de volgende afbeelding:

Zo op het oog niets bijzonders. Met wat fantasie is uit de afbeelding wel te halen dat het hier om een vleeskleurige beeltenis van Charlie Chaplin gaat. Het zou bijvoorbeeld om een latex afdruk van Charlie’s gezicht kunnen gaan.

Kijkt u nu eens naar het onderstaande filmpje:

Wat je ziet is een roterent masker. Bol aan de ene kant, hol aan de andere kant. Maar jouw hersenen wíllen iets anders zien. Jouw hersenen kunnen het concept ‘hol gezicht’ niet aan. Dus maken jouw hersenen het masker aan beide zijden bol.

Heb je ook op de rotatie gelet? Aan de bolle kant gezien draait het masker rechtsom. Aan de holle kant gezien lijkt het masker even linksom te draaien…

Je kunt dus niet zeggen “zo is het”, het is maar net wat jouw hersenen ervan maken.

Dilemma
Jouw creatieve rechter hersenhelft neemt het beeld waar zoals het beeld is maar doet er qua logica verder niets mee. Jouw linker hersenhelft, waar de ratio zit, maakt hetgeen je waarneemt tot een dilemma.  Die linker hersenhelft weet namelijk hoe het zit in dit filmpje maar dat ‘weten’ conflicteert met wat de ogen cq je rechter hersenhelft je vertelt.

Als ik alleen een foto had gemaakt van de holle kant en ik had je alleen die holle kant laten zien… dan had je niet beter geweten dan dat je naar een bol masker zat te kijken.

Conclusie: Je ziet een masker dat aan twee kanten bol is. Maar is dit masker aan twee kanten bol? Nee. Dát bedoel ik dus met; het “is” niet dé waarheid, het is een perceptie van een waarheid.

Het gevaar
Mocht je nu denken ‘grappig, maar… so what?‘. Eén van de gevaren van hetgeen ons brein aan ons voor houdt blijkt onder andere in de Forensische Psychologie. Het fenomeen in het filmpje kan namelijk verstrekkende gevolgen hebben voor de vermeende dader van een misdrijf.

De ooggetuige, die de holle kant van het masker in het filmpje gezien heeft, zal in een getuige-verklaring beweren dat hetgeen hij of zij gezien heeft écht bol is. Die verklaring zal ook stand houden tijdens een leugendetector test. Hetgeen hij of zij gezien meent te hebben is in zijn of haar beleving ook echt. De verklaring is dus oprecht en gemeend. Maar… strookt niet met de realiteit.

Een overzicht van hoe men nu aanneemt dat de taken van de hersenhelften verdeeld zijn:

Grondlegger
De basis voor hoe we tegenwoordig over de werking van de twee hersenhelften denken werd gelegd door Dr. Roger Wolcot Sperry. Deze won in 1981 The Nobel Prize in Physiology or Medicine door zijn ’split brain’ onderzoek en zette het thema daarmee op de wetenschappelijk kaart. Overigens werden de resultaten en de daaropvolgende theoriën door Dr. Sperry heel veel genuanceerder weergegeven dan men inmiddels pleegt te doen.

Inspirerend Leiderschap
Hoe sterker mensen op hun rationele linker hersenhelft ‘leunen’ des te sterker wordt het dilemma rond dit filmpje. Die linker hersenhelft is bij rationele mensen, en vooral bij mensen met een groot ego, ‘leading’. Dat maakt dus dat bijvoorbeeld de gemiddelde CEO van een groot bedrijf niet erg lang zal nadenken over wat hij ziet. In plaats daarvan zal hij of zij het filmpje mentaal ’buiten sluiten’. Ik ben geen expert op het gebied van Inspirerend Leiderschap maar wat ik ervan begrijp is dat Inspirerend Leiderschap juíst probeert de rechter hersenhelft een belangrijker rol te laten spelen in het leven en handelen van leiders opdat ratio en creativiteit met elkaar in balans komen.

Van een grote denker als Albert Einstein staat vast dat hij behalve een begaafd natuurkundige ook een begenadigd violist was. Daaruit kun je afleiden dat bij Einstein beide hersenhelften, dus zowel de rationele als de creatieve kant, sterk ontwikkeld én in een goede balans waren.

Creative Marketing uitdaging
Voor mijn Creative Marketing studenten schuilt in het filmpje een spannende uitdaging:

Denk eens even terug aan je spontane reactie toen je naar het filmpje keek. Toen je zag wat er gebeurde maar dit cognitief en intellectueel niet kon bevatten. Die “heh?!” reactie. Die “heh?!” reactie, dat zou je een ‘experience’ kunnen noemen. Een experience die een hoge mate van ‘awareness’ voor het filmpje en hetgeen erin getoond werd oplevert. Een experience zoals bedoeld in Experience Marketing of Experience Branding.

Wat is de Creative Marketing uitdaging? Nou; er was géén experience! En tóch beleefde je er wél een! Bij het bekijken van het filmpje zijn het de hersenen van de ontvanger die tegen een dilemma aanlopen. En het dilemma, dát is de experience…

Bedenken wat je daarmee in Creative Marketing allemaal kunt, dat lijkt mij dus een lekker stukje hersen-gymnastiek. Denk er maar eens over na zou ik zeggen. Je comments zijn most welcome!

Tastbare kennis
In de hersenwetenschappen zijn er, net als in de psychologie, veel theoriën die later weer verworpen worden. We weten nou eenmaal nog niet zo veel over het functioneren van onze eigen hersenen. Dat is, ook voor mij, een reden om voorzichtig te zijn met het innemen van stellingen aan de hand van hetgeen ik  aan theoriën hoor en lees. Het verslag van een ervaringsdeskundige snijdt in mijn optiek meer hout dan een theorie.

Min of meer toevallig kwam ik een filmpje tegen van hersenwetenschapper dr. Jill Bolte Taylor. Het geval wil dat dr. Jill een herseninfarct kreeg. Erg naar voor dr. Jill natuurlijk maar het concept hersenwetenschapper ondergaat een herseninfarct kwam op mij over als fascinerend. We weten nog zó weinig van de werking van de hersenen dat, als zoiets dan tóch iemand moet treffen, het wel érg leerzaam is als dat het een hersenwetenschapper overkomt. Dat maakt dr. Jill dus tot wetenschappelijk deskundig én tot ervaringsdeskundige.

Woorden schieten tekort bij dit filmpje. Trek dus alsjeblieft 18 fascinerende, meeslepende, leerzame en emotionele minuten uit voor dr. Jill Bolte Taylor die vertelt over hetgeen haar overkwam. Ze kan ze overigens ook érg boeiend vertellen:

Voor mij vallen er met dr. Jill Bolte Taylor’s verhaal een enorme hoeveelheid puzzelstukken op hun plaats: Dr. Jill’s verhaal vertelt mij wat de linker hersenhelft doet. Hoe hersenhelften samenwerken maar elkaar ook tegenwerken. Het vertelt mij iets dat sterk lijkt op wat er in het menselijk brein gebeurt tijdens meditatie. Het vertel mij iets dat sterk lijkt op de verhalen die je hoort van mensen met een bijna dood ervaring. Het vertelt mij iets dat lijkt op een extreme vorm van cognitieve disonantie. Het vertelt mij iets over cognitieve illusie. Het vertelt mij eigenlijk teveel om allemaal op te noemen in één artikel. Dus…

Wordt vervolgd

Van harte aanbevolen:
Marketing en Psychologie |  Philippe Starck – Why Design? |  Tag: Bezieling |  Interpretatie van informatie

Bronnen: